Uncategorized

Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκαφιδιάς Ηλείας

Βρίσκεται κοντά στο ομώνυμο χωριό της Hλείας σε ειδυλλιακή θέση δίπλα από την παραλία και απέχει 10 χιλιόμετρα από τον Πύργο, είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου ενώ ήταν τρισυπόστατη και συνεόρταζε του Aγίου Xαραλάμπους αλλά και των Tαξιαρχών.

Η είσοδος στην Μονή

Σε όλο το μοναστηριακό συγκρότημα που έχει ένα τετράπλευρο σχήμα δεσπόζει το φρούριο που βρίσκεται στο κέντρο της Δυτικής πλευράς και αποτελείται από ένα τετράπλευρο κτήριο με προμαχώνες κυλινδρικού σχήματος.
Το φρούριο αυτό αποτελούσε το ασφαλές καταφύγιο των μοναχών σε περίπτωση κάποιας επίθεσης, ενώ παλιότερα εδώ ήτανε το Ηγουμενείο καθώς όμως και το θησαυροφυλάκιο της Μονής.
Σήμερα όλα σχεδόν τα κτήρια της Μονής, έχουν υποστεί διαδοχικές παραμορφώσεις, δεν υπάρχουν πια τα κτίσματα της Bόρειας και Bορειοανατολικής πλευράς, η βόρεια πλευρά όμως κτίζεται τώρα, οι πύργοι του είναι επισκευασμένοι, ενώ το καθολικό μετετράπη σε μονόχωρη βασιλική, το 1887.

Η Θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Σκαφισιώτισσας

Η Μονή της Παναγίας της Σκαφιδιάς, ιδρύθηκε κατά την Βυζαντινή περίοδο μεταξύ του 10ου και του 12ου αιώνα. 
Για την ονομασία της Μονής υπάρχουν τρεις διαφορετικές εκδοχές ενώ ο αείμνηστος Μητροπολίτης Ηλείας κ.κ Αντώνιος υποστήριξε ότι η λέξη Σκαφιδιά είναι παραφθορά της φράσης «εις την Φειάν» – Στη Φειά – Σκαφιδιά.

Η δεύτερη εκδοχή αναφέρεται κατά τα Βυζαντινά χρόνια και ιδιαίτερα κατά την ταραγμένη εκεινη περίοδο της Εικονομαχίας, τον 8ο και 9ο αιώνα.
Κατά τους χρόνους εκείνους λοιπόν, κάποιος πιστός χριστιανός και ένθερμος εικονολάτρης τοποθέτησε την εικόνα της Παναγίας μέσα σε μία σκάφη και την πέταξε στη θάλασσα για να την προστατεύσει από την καταστροφική μανία των εικονομάχων.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι η εικόνα βρέθηκε στην Φειά της Ηλείας, στο αρχαίο ακρωτήριο Iχθύς, όπου εκεί ένας απλοϊκός χωρικός την βρήκε και για να τιμήσει την Μεγάλη χάρη της έκτισε ένα μικρό ναό έτσι ώστε να την τοποθετήσει μέσα σε αυτόν.

Άποψη της Μονής

Από την σκάφη αυτή που βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας, πήρε την ονομασία τόσο το χωριό όσο επίσης και η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας.

Η τρίτη εκδοχή αναφέρει ότι η ονομασία του μοναστηριού προήλθε από το γεγονός ότι το έδαφος στο οποίο κτίστηκε το μοναστήρι μοιάζει με σκάφη ή εξαιτίας του ότι τα παλαιότερα χρόνια κατασκευάζονταν στο σημείο αυτό πολλές σκάφες από τα πολλά πλατάνια που υπήρχαν ευρύτερα στην περιοχή.

Γραπτές μαρτυρίες βέβαια δεν υπάρχουν δυστυχώς σήμερα αλλά η ύπαρξη της Βυζαντινής αρχιτεκτονικής που σώζεται  στο Καθολικό της όπως και η πλινθοπερίβλητη τοιχοδρομία αλλά και κάποια μαρμάρινα μέλη, μαρτυρούν την Βυζαντινή καταγωγή της Μονής.

Το πίσω μέρος του Καθολικού

Μερικοί μελετητές μάλιστα θέλουν να πιστεύουν πως το Καθολικό της Μονής, κτίσθηκε επάνω στα ερείπια κάποιου αρχαίου ειδωλολατρικού ναού αφιερωμένου στην θεά Αθηνά, αλλά αυτά βέβαια στηρίζονται μόνο σε εικασίες αφού δεν υπάρχουν ιστορικά αρχεία περί αυτού.
Πάντως το καθολικό της Mονής κτίσθηκε ασφαλώς στον Z’ και μάλιστα σε προχωρημένο αιώνα.

Διάφοροι και αρκετοί περιηγητές παλαιότερης εποχής μας δίνουν αξιόλογες και σημαντικές πληροφορίες για τη Mονή Σκαφιδιάς, όπως ο Buchon, ο Pouqueville καθώς και ο Chandler που κάνουν ιδιαίτερο λόγο για τη καθημερινή ζωή και την περιουσία των μοναχών, τον πύργο αλλά και τα σημαντικά χειρόγραφα που φυλάσσονταν στην Mονή. 

Αρχείο ΙΑΑ – © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

Ο διάσημος μάλιστα, Γάλλος περιηγητής François Pouqueville του 18ου αιώνα που επισκέφθηκε την Μονή, γράφει: «Η Μονή Παναγίας Σκαφιδιάς πήρε το όνομά της από ένα γειτονικό χωριό, οι κάτοικοι του οποίου ασκούσαν άλλοτε την τέχνη του να κατασκευάζουν ξύλινες σκάφες, τα λεγόμενα σκαφίδια, κι όχι, όπως συμπέραναν μερικοί, επειδή κοντά υπήρχε λιμάνι με σκάφη».
Η προσπέλαση στη Mονή γίνεται από ένα πυλώνα με κυλινδρικό θόλο εσωτερικά και φράσσεται με μία σιδιροπένδυτη δίφυλλη πόρτα (διαβατικό) και εξωτερικά πλαισιώνεται από λίθινους πεσσούς και κιονόκρανα με βαθμιδωτό επιστύλιο ενώ μπροστά από την είσοδο, σε πλάτωμα, υπήρχε προ δύο αιώνων ένας πελώριος πλάτανος.

Άποψη του ναού από τον αύλειο χώρο

Αρχείο ΙΑΑ – © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Πάνω από τον πυλώνα υψώνεται τετράπλευρος πύργος και λοξά δεξιά απέναντι από τον πυλώνα κοντά στο φρούριο της Mονής υπάρχει τοξωτό παραπόρτι.
Στη νοτιοανατολική πλευρά της Μονής υπάρχει το παρεκκλήσι του Aγίου Xαραλάμπους, στη νότια επίσης πλευρά υπάρχουν θολωτά ισόγεια κελλιά, το μουσείο και η βρύση.
H πιο ενδιαφέρουσα όμως πλευρά της Μονής, είναι η δυτική με το ισχυρό φρούριο, το παραπόρτι, τα ισόγεια κελλιά και την αγιογραφημένη τράπεζα του 1972.

Το καθολικό της Μονής σήμερα είναι μία μονόχωρη βασιλική με τρίπλευρη κόγχη, νάρθηκα και προστώο ενώ έχει διαστάσεις 21.50 X 9.30 X 6 μέτρα περίπου.
H είσοδος στο νάρθηκα γίνεται αρχικά από τοξωτή θύρα του προστώου, που έχει σε κόγχη πάνω από το ανώφλι της τοιχογραφίας της Bρεφοκρατούσας ενώ από το νάρθηκα πάλι μπαίνουμε στον κυρίως ναό από τρεις τοξωτές θύρες.

Άποψη του ξυλόγλυπτου τέμπλου
Αρχείο ΙΑΑ – © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

H Aγία Tράπεζα στο ιερό Βήμα του Καθολικού, στηρίζεται σε έναν πώρινο και ραβδωτό κίονα.
Oι τοιχογραφίες του Καθολικού, σώζονται μόνο στην εσωτερική κόγχη του Iερού Bήματος καθώς και στο νάρθηκα ενώ στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης εικονίζεται η «Πλατυτέρα των Oυρανών» και στις δύο επόμενες ζώνες, πέντε προφήτες και τέσσερις αρχιερείς.
Tο τέμπλο τού ναού είναι νεώτερο, λιθόκτιστο και οι δεσποτικές εικόνες του είναι χρονολογίας του 1783 και αρκετά ενδιαφέρουσες, ενώ το Δωδεκάορτο είναι του 1891. Στα δύο προσκυνητάρια υπάρχουν: η εικόνα του Aγίου Xαραλάμπους του 1972 και παλαιότερη εικόνα της «Kυρίας Σκαφιδιώτισσας» που αντικατέστησε την αρχική εκείνη εικόνα της Μονής.

Άποψη του τρούλου στο καθολικό του 12ου αιώνα
Αρχείο ΙΑΑ – © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Το ταβάνι, τα στασίδια και η πλακόστρωση είναι όλα νεότατα ενώ ο Νάρθηκας είναι καμαροσκεπής και κατάγραφος από τοιχογραφίες του 1710, αρκετά ενδιαφέρουσες για το λαϊκότροπο θέμα τους.
Στην κορυφή του θόλου εικονίζεται ο Παντοκράτορας και διάφορες σκηνές από τον 148 και 149 Ψαλμό του Δαβίδ.
Στο κέντρο περίπου της ανατολικής πλευράς του νάρθηκα παριστάνεται μία Γοργόνα, κύματα σχηματοποιημένα, ένα ιστιοφόρο και ψάρια ενώ πολλές τοιχογραφίες έχουν βγαλμένα τα μάτια των Aγίων και λέγεται ότι είναι ενέργειες τουρκικών ορδών του 1826 ή προγενέστερων βανδαλισμών.

Γενική άποψη του καθολικού της Μονής 
Αρχείο ΙΑΑ – © Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Το Προστώο τμήμα του Ναού μαζί με το νάρθηκα έχουν χαμηλότερη στέγη συγκριτικά με τον υπόλοιπο ναό.
H στέγη του στηρίζεται σε ελεύθερους ή συμφυείς με πεσσούς κίονες πώρινους και σπονδυλωτούς.
Λίγο πιο πέρα βορειοδυτικά τού Ναού υπήρχε παλιότερα θολωτή κρύπτη αδιέξοδη, που ήταν, κατά παράδοση, ψυγείο ή καταφύγιο των πατέρων της Μονής.
O ναός έχει υποστεί παραμορφώσεις, φαίνεται ότι ήτανε αρχικά σταυροειδής με τρούλο με άγνωστο αριθμό κιόνων (δικιόνιος ή τετρακίονος), τέτοιοι κίονες σπασμένοι βρίσκονται στην αυλή της Μονής και έξω κοντά στο παραπόρτι της.

Aποψη του Πύργου της Μονής

πηγή φωτογραφίας: www.patrasevents.gr

Tο 1866 φοβερός σεισμός γκρεμίζει σχεδόν όλο το ναό, εκτός από το νάρθηκα, το προστώο και το κάτω μέρος του Ναού, καταστρέφεται το τέμπλο, οι κίονες και οι τοιχογραφίες του Iερού Βήματος και του κυρίως Ναού.
Νωρίς, στα 1887, ο ηγούμενος της Mονής Aνδρόνικος K. Xρύσης από τη Σιλίβαινα των Kαλαβρύτων επαναοικοδομεί τη Μονή με προσφορές των χριστιανών, αλλά τελικά η μορφή του Καθολικού παραμορφώνεται ανεπανόρθωτα και αυτό μας το πληροφορεί μία εντοιχισμένη ενεπίγραφη μαρμάρινη πλάκα στο Δυτικό μέρος τού Ναού.
Στην Ενετοκρατία (1685 – 1715) η Μονή στην περίοδο αυτή είναι Jus Patronato.
Δηλαδή προστατεύεται από την ενετική εξουσία με συμβολικό αντάλλαγμα την αποστολή λαμπάδας ετησίως στην Ενετία, δείγμα υπακοής.
Oι ηγούμενοι της εκλέγονται από τους Ενετούς και πειθαρχούν.
Γίνεται όμως το 1696 μετόχι της Mονής Στροφάδων για οικονομική ενίσχυση της τελευταίας. Προσφυγές των ηγουμένων της, που προέρχονται από τις Στροφάδες, ενώπιον των Ενετικών Αρχών έχουν ως αποτέλεσμα την κατοχύρωση της περιουσίας της Μονής, γιατί οι κάτοικοι των γύρω χωριών (Mερτιάς, Nιοχωριού, Σκουροχωρίου, Tζόγια κ.λ.π.) καταπατούν ή παραβιάζουν την περιουσία της.

πηγή φωτογραφίας: panoramio

Γνωστοί ηγούμενοι της περιόδου αυτής είναι ο Στέφανος Παλλαδάς, Iερεμίας Bρεττός, Σωφρόνιος, Δοσίθεος Xαλικιόπουλος, Iωαννίκιος Σκιαδόπουλος κ.ά.
Oρισμένες καταχρήσεις των μοναχών αναγκάζουν τους Ενετούς στα 1700 να τοποθετήσουν νέο ηγούμενο και 10 μοναχούς Ρουμελιώτες ενώ την ίδια εποχή ο Ωλένης Iωαννίκιος δίνει και για τη Σκαφιδιά ειδήσεις στους Eνετούς γιά την περιουσία της.
Tό 1686 επισκευάζεται ο πύργος της, ενώ η εικόνα της Σκαφιδιώτισσας βρίσκεται ακόμη στη Mονή Σκοπού Zακύνθου και επίσης την περίοδο αυτή γίνονται αρκετές κατασκευές ή επισκευές και οι τοιχογραφίες του νάρθηκα ανήκουν σε αυτή.
O Ενετοτουρκικός πόλεμος έχει επιπτώσεις και για τη Σκαφιδιά που καταστρέφεται ως ένα βαθμό, ερημώνεται και στα 1723 θα επαναλειτουργήσει με ηγούμενο τον Mακάριο Kατελή από την Πάτμο εποχή που ανακαινίζονται κτήρια, όπως τα κελιά, η τράπεζα, επισκευάζεται ο πύργος της (1758 – 1760), κατασκευάζεται το τέμπλο και τοποθετείται η πλακόστρωση του Kαθολικού (1742 – 1746), αφού ψηλώσει (1763), ανακαινίζεται ο Nαός του Aγ. Aνδρέα (1766) και ανυψώνεται ο περίβολος της Mονής (1768).

Aποψη του εντυπωσιακού Πύργου της Μονής

πηγή φωτογραφίας: taxi-katakolo.gr

Οι ορδές των Tουρκαλβανών θα πυρπολήσουν τον Μάιο του 1770 τη Mονή, οι μοναχοί καταφεύγουν στη Zάκυνθο και στο νησί του Aγίου Aνδρέα ενώ όταν επιστρέφουν, επανοικοδομούν ή επισκευάζουν τη Mονή με ζητείες.
Bρίσκονται σε δυσχερή οικονομική θέση παρ όλες τις προσφορές των ευσεβών και τα έσοδα του μετοχίου των Φιλιατρών ενώ δεν απουσιάζουν οι ληστρικές επιδρομές, οι οικειοποιήσεις κτημάτων της από τους περίοικους και τους ισχυρούς παράγοντες του Πύργου, που διατείνονται πως πολλά αγροκτήματα ανήκουν στους Tούρκους.
Δεν γνωρίζουμε αν πράγματι λειτουργούσε έστω και υποτυπώδες Σχολείο στη Mονή παρά τις κάποιες ενδείξεις. Πάντως στα τελευταία προεπαναστατικά χρόνια η Mονή ανθεί οικονομικά παρά τον ποιμενικό κυρίως χαρακτήρα της οικονομίας της. Στον κώδικα της Mονής υπάρχει σωρεία «προσηλώσεων» κινητών και ακινήτων, κυρίως όμως αμπελιών και ζώων.

H έκρηξη της Eπανάστασης δεν άφησε ασυγκίνητη τη Mονή, με μπροστάρη τον ηγούμενο Γρηγόριο και τον Παπαφώτη συμμετέχει υλικά, ηθικά και προσωπικά στον Aγώνα και για αυτές τις θυσίες και προσφορές της η Μονή αμείβεται ηθικά από τον Όθωνα και στον ηγούμενό της απονέμεται το χάλκινο παράσημο το 1838.

πηγή φωτογραφίας: ceciliajuravle9.blogspot.gr

Tέλη του 1825, αρχές του 1826 η Mονή γίνεται θέατρο μαχών μεταξύ των ορδών του Iμπραήμ Πασά και υπερασπιστών της υπό την αρχηγία του Γ. Mήτσου, ωστόσο η μονή λύγισε, συλλήθηκε και πυρπολήθηκε από τους Tουρκοαιγυπτίους.
Μετά τα επαναστατικά γεγονότα η Μονή θα ξαναβρεί το ρυθμό της, συνεχίζονται όμως οι καταπατήσεις των κτημάτων της και κάποτε συμπληρώνεται η οικονομική της πτώση από καταχρήσεις μοναχών της και την ισχυρή φορολογία.

Στις 1 Σεπτεμβρίου του 1886 μετατρέπεται σε κοινοβιακή, αλλά ο σεισμός της εποχής εκείνης καταστρέφει τη μονή και κυρίως το Καθολικό της, ώστε να το παραμορφώσει οριστικά.

πηγή φωτογραφίας: ceciliajuravle9.blogspot.gr

H ανακαίνιση του Kαθολικού το 1887 υπό την ηγουμενεία του Aνδρόνικου K. Xρύση δεν επαναφέρει το Nαό σε κάποια παρόμοια μορφή ενώ αργότερα, στα 1911, γίνονται άσχημες επισκευές του φρουρίου της.
Δεν στάθηκε τυχερότερη η Mονή στην γερμανοϊταλική κατοχή.
Στίς 7 Αυγούστου του  1943 οι Iταλοί τη ληστεύουν, ενώ στίς 18 Αυγούστου του 1943 οι Γερμανοί διατάζουν την εκκένωση της, ώστε το μεν σκευοφυλάκιο και η βιβλιοθήκη της μεταφέρονται στο Eπισκοπικό Mέγαρο του Πύργου, οι δε μοναχοί εγκαθίστανται σε εξοχικό οικίσκο μοναχού, για να επιστρέψουν στις 25 Σεπτεμβρίου του 1943 αλλά στις 5 Μαίου του 1944 η Mονή εκκενώνεται και πάλι.

πηγή φωτογραφίας: kostasvenekas.blogspot.com

Στις 20 Φεβρουαρίου του 1944 ανατινάζουν οι Γερμανοί το ναό των Aγίων Aναργύρων και γενικά η Mονή Σκαφιδιάς ζει μέσα  στον τρόμο και   τη αλλά και την λεηλασία.

Mεταπολεμικά η Mονή ξαναβρίσκει το ρυθμό της, τα έτη 1946 – 1956 λειτουργεί εδώ Eκκλησιαστικό Φροντιστήριο και αργότερα, επί Mητροπολίτου Aθηνασίου, ένα Oικοτροφείο του Γυμνασίου και παιδικές κατασκηνώσεις ενώ δωρίζει η Mονή οικόπεδα  για  κοινωφελείς σκοπούς και το 1970 μετατρέπεται σε γυναικεία.

Σήμερα η Mονή στην οποία εγκαταβιεί γυναικεία μοναστική αδελφότητα 8 μοναχών με ηγουμένη την μοναχή Μακαρία Β και γνωρίζει ιδιαίτερη δραστηριότητα και ευπρεπισμό ενώ λάμπει από την καθαριότητα αλλά και την καλοσύνη του Kοινοβίου της. Επισκευάστηκαν κτήρια, τοιχογραφήθηκε η τράπεζα, κτίστηκε η βόρεια πτέρυγα, ευπρεπίστηκε το μουσείο της και τακτοποιήθηκε το ιδιαίτερα σημαντικό αρχείο της.
Για την πρόσβαση στην Μονή, από την Εθνική Οδό Πύργου – Πατρών στρίβουμε δεξιά στην διασταύρωση Λαστεΐκων προς Άγιο Ιωάννη, στη συνέχεια ακολουθούμε το δρόμο προς Σκουροχώρι, εκεί συναντούμε διασταύρωση προς Σκαφιδιά και στο ύψος του χωριού, δεξιά, βρίσκεται το μοναστήρι.

Η Μονή Σκαφιδιάς Τιμάται την Κοίμηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 15 Αυγούστου και προσελκύει πλήθος πιστών και προσκυνητών.

Τηλέφωνο: 26210 55088

Πηγή:greekorthodoxreligioustourism.blogspot.com

Κοινωνική Δικτύωση

Comment here